Jump to content
Title: Ysbryd y Mwynwyr - Spirit of the Miners
Waterwheel at LlywernogCwm YstwythYstrad Einion
 

Termau Mwyngloddio


Adit: Twnel wedi ei yrru i ochr bryn neu fynydd er mwyn cael mynediad at y gwaith tanddaearol neu er mwyn draenio'r twnel.

Ôl-lenwad: Cerrig gwastraff wedi'u ymgasglu mewn stôb.

Barics: Lluestai a godwyd gerllaw nifer o fwynfeydd anghysbell ar gyfer lletya'r mwynwyr yn ystod yr wythnos gwaith.

Blacjac: Cymysgedd o sinc a swlffwr mwyn sinc.

Cerwyn 'Budle': Peiriant a ddefnyddid i wahanu'r mwyn a oedd wedi'i falu'n fân oddi wrth y rwbel.

Capten: Arolygwr neu rheolwr y mwynglawdd.

Malwr: Peiriant a ddefnyddwyd i falu mwyn.

Trin y mwyn: Y proses o gwahanu mwyn oddi wrth ddeunydd gwastraff.

Drifft: Twnnel wedi'i yrru yn wastad o un ran o'r fwynglawdd i ran arall a all hefyd ddilyn gwythïen fwyn.

Siafft Peiriant: Siaft sydd wedi'i osod gyda offer pwmpio.

Gwrhyd/Gwryd: Hen uned o fesuriad a arferid gan y mwynwyr. 1 gwryd = 6 troedfedd yn wreiddiol lled braich dyn o flaen bys i flaen bys.

Gosod tân: Dull hynafol o dorri'r cerrig i fyny gan eu cynhesu gyda than a wedyn diffodd gyda dŵr.

Sbwriel: Deunydd annymunol e.e. craig neu carreg wen sy'n amgylchynu'r mwyn gwerthfawr.

Morthwylion: cerrig mawr a ddefnyddwyd i falu'r mwyn yn ystod yr Oes Efydd.

Cibl: Bwced allan o bren neu haearn a ddefnyddwyd i godi'r mwyn o'r mwynglawdd.

Launder: Cafn wedi'i wneud allan o goed ar gyfer cludo dŵr.

Leat: Sianel o ddŵr ar y wyneb gwnaethpwyd i gludo dŵr, weithiau dros pellteroedd hir.

Lefel: Twnnwl wedi ei yrru ar wastad am fynediad ac er mwyn draenio.

Llwybr y Mwynwyr: Llwybr a ddefnyddiau'r mwynwyr i fynd a dod yn ôl o'r gwaith.

Ocar: Mwyn melyn a ddefnyddir i roi lliw mewn paent.

Cloddfa agored: Cloddiadau, tebyg i'r hyn a geir mewn chwarel, a grëwyd wrth i'r mwyn sydd yn gorwedd yn agos i'r arwyneb gael ei gludo ymaith.

Mwyn: Y mwyn yn y cyflwr a ddaw o'r gwaith mwyn.

Tŷ Powdwr: Stordy cadw ffrwydrau.

Mwyn y Crochenydd: Galena o ansawdd gwael gydag ond ychydig o fwyn ynddo.

Siafft: Twll unionsyth yn arwain lawr i'r mwynglawdd.

Mwyndoddi: Tynnu metel o fwyn trwy cynhesu.

Tomen: Ardal o gerrig gwastraff sydd wedi'u dympio o ganlyniad o weithgarwch mwyngloddio hefyd yn adnabyddus fel dympiau/tomenni.

Stôb: Twll tan-ddaear â greuwyd trwy gwaredu mwyn.

Gwythïen: Agen mewn craig wedi ei lenwi â dyddodion mwynol.

Golchfa: Lle i olchi'r mwyn.

Dyfais troi (Whim): Winsh a fyddai'n cael ei gweithio gan geffylau, stêm neu bŵer dŵr er mwyn codi mwyn.

Winsh: Dyfais gludadwy ar gyfer codi llwythi, wedi'i phweru gyda llaw, stêm neu awyr.

Siafft awyr iach 'Winze': Siafft danddaearol sydd wedi'i thyllu am i lawr.

Isod mae eglurhad o rai o dermau mwyngloddio sydd wedi'u rhestri uwchben.

Eglurhad o rai o'r termau mwyngloddio